TOD – Mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng và tương lai các thành phố lớn

Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, bài toán ùn tắc giao thông, giãn dân và sử dụng đất hiệu quả đang trở thành thách thức lớn với nhiều thành phố. Trên thế giới, mô hình TOD – Transit-Oriented Development (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng) đã và đang được xem là lời giải bền vững. Tại Việt Nam, đặc biệt là TP.HCM, TOD đang dần xuất hiện trong các chiến lược quy hoạch dài hạn, gắn liền với sự hình thành của hệ thống metro.

TOD là mô hình phát triển đô thị tập trung quanh các trạm giao thông công cộng như metro, tàu điện hay BRT. Thay vì mở rộng đô thị theo chiều ngang, TOD khuyến khích phát triển không gian sống, làm việc, thương mại và dịch vụ trong bán kính đi bộ, giúp người dân giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. Tại các đô thị phát triển như Tokyo, Seoul hay Singapore, TOD đã góp phần hình thành những khu đô thị sôi động, nơi giao thông công cộng trở thành trục xương sống của đời sống đô thị.

Tại TP.HCM, khi tuyến metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên dần hoàn thiện, khái niệm TOD bắt đầu được nhắc đến nhiều hơn trong giới quy hoạch và thị trường bất động sản. Các khu vực quanh nhà ga metro đang được định hướng phát triển theo hướng đa chức năng, kết hợp nhà ở, thương mại, văn phòng và tiện ích công cộng. Điều này không chỉ giúp tối ưu quỹ đất mà còn tạo ra những trung tâm sinh hoạt mới, giảm áp lực cho khu vực nội đô.

Giới chuyên gia cho rằng TOD không đơn thuần là câu chuyện giao thông hay bất động sản, mà là sự thay đổi tư duy phát triển đô thị. Khi người dân có thể sống, làm việc và tiếp cận dịch vụ trong khoảng cách ngắn, chất lượng sống được nâng cao, trong khi chi phí hạ tầng và tác động môi trường được kiểm soát tốt hơn. Đây cũng là lý do vì sao TOD thường đi kèm với các yếu tố như không gian xanh, khu vực đi bộ và thiết kế đô thị thân thiện với con người.

Tuy nhiên, để TOD phát huy hiệu quả tại Việt Nam, vẫn còn nhiều thách thức. Vấn đề đồng bộ quy hoạch, cơ chế pháp lý, giải phóng mặt bằng và sự phối hợp giữa các bên liên quan là những rào cản không nhỏ. Nếu chỉ phát triển dự án bất động sản quanh nhà ga mà thiếu hạ tầng xã hội, không gian công cộng và kết nối giao thông hợp lý, TOD có nguy cơ trở thành “khẩu hiệu” thay vì mô hình thực chất.

Dù vậy, trong dài hạn, TOD vẫn được đánh giá là xu hướng tất yếu đối với các đô thị lớn. Khi hệ thống metro và giao thông công cộng ngày càng hoàn thiện, mô hình này hứa hẹn sẽ định hình lại cách con người sống, di chuyển và tương tác trong không gian đô thị. Với TP.HCM, TOD không chỉ là giải pháp cho bài toán giao thông, mà còn là cơ hội tái cấu trúc đô thị theo hướng hiện đại, bền vững và đáng sống hơn.